Sjablonen voor het werken met arrangementen in het onderwijs

Systematisch ontwerpen op basis van onderwijsmodellen en instructie

Citation
, XML
Auteurs

Abstract

Binnen het onderwijs kunnen arrangementen ontwikkeld worden met behulp van arrangeertools. Binnen collecties zoals Wikiwijs, DigilessenVO en Onderwijsvernieuwingscoorporatie kunnen arrangementen worden ontwikkeld, beheerd en aangepast voor verschillende doelgroepen. Hergebruik van arrangementen is hierbij een belangrijk aspect. Hoe meer materiaal er kan worden hergebruikt, hoe minder nieuw materiaal nodig is.

Inleiding

Hergebruik van arrangementen wordt eenvoudiger als er gebruik gemaakt wordt van sjablonen [templates].  Sjablonen kunnen namelijk helpen om arrangementen op een eenduidige manier te ontwikkelen, maar ook om achteraf vormgeving aan te passen.
Arrangementen zijn hier leermiddelen van verschillende aggregatieniveaus die voor onderwijs of training ingezet kunnen worden. De leermiddelen zijn samengesteld uit mediaelementen zoals tekst, afbeeldingen, animaties, video en geluid.

Structuur, inhoud en vormgeving

Een belangrijk onderdeel bij het ontwikkelen van arrangementen is het herkennen van structuren, inhoud [content] en vormgeving [layout]. Daarom wordt in de verschillende paragrafen de verschillende eigenschappen beschreven.

Structuur

Het beste voorbeeld van structuur is de inhoudsopgave van een boek. Aan de hand van de kopjes kan worden opgemaakt hoe de inhoud van een boek er uitziet. Als het gaat om cursusmateriaal dan kunnen er verschillende onderdelen herkend worden. Bij het gebruik van arrangementen kan een bepaalde onderwijsbenadering de structuur vormen voor een module, cursus of curriculum. Voor bijvoorbeeld de onderwijsbenadering taakgericht onderwijs kan de volgende structuur worden gekozen. Figuur 1 toont de structuur die bij taakgericht leren past.

Figuur 1 Structuur voor taakgericht leren

In figuur 1 is een structuur weergegeven die elementen bevat die gerelateerd zijn aan taakgericht onderwijs. Het sjabloon kan desgewenst op alle punten worden aangepast. Elementen kunnen worden verwijderd, maar ook toegevoegd. Het sjabloon geeft een structuur en bied een denkkader zodat ontwikkelaars bewust worden gemaakt van de onderwijskundige aspecten van een bepaalde onderwijsvorm. In bijlage A worden meerdere structuren als voorbeeld getoond.

Inhoud

De structuur bepaald de volgorde en uit welke onderdelen een module, cursus of curriculum bestaat, maar de inhoud van de onderdelen in de vorm van arrangementen vormt het cursusmateriaal. Een structuur gevuld met arrangementen is weergegeven in Figuur 2. Hierbij kan een element in de structuur uit een enkel arrangement bestaan zoals de Introductie, maar ook meerdere arrangementen bevatten zoals Docenten. Getracht wordt om de arrangementen zo klein mogelijk te maken om de herbruikbaarheid zo groot mogelijk te maken.

Figuur 2 Structuur en arrangementen

Een sjabloon om arrangementen te ontwikkelen bevat een aantal elementen. Deze elementen in Tabel 1 zijn nodig om ze te kunnen herkennen en ze binnen een bepaalde structuur te kunnen plaatsen. De belangrijkste elementen zijn hierbij het type zoals bijvoorbeeld “Docent” zodat het binnen de structuur onder het kopje “Docenten” kan vallen, en een onderwerp zoals bijvoorbeeld “Allard Strijker” zodat herkenbaar is om wie of wat het gaat. Type en onderwerp zijn daarom bij de ontwikkeling van arrangementen altijd verplicht. De categorie en beschrijving zijn optioneel omdat deze niet altijd van toepassing zijn.

Tabel 1 Arrangementelementen, inhoud, datatype en voorbeelden

Element

Inhoud

Datatype

Voorbeelden

Type

Geeft op onderwijskundig niveau weer wat voor soort materiaal het betreft

Tekst

Voorkeurswaarden(LOM): Oefening, Simulatie,

Vragenlijst, Diagram,

Figuur, Grafiek, Register, Diaplaatje, Tabel, Leestekst, Examen, Experiment, Probleemstelling, Zelfbeoordeling, Voordracht

Eventuele waarden: Leerdoel, Voorwaarde, Competentie, Bron. Activiteit, Taak, Probleem, Beoordeling, Criterium, Vereiste, Docent, Rol, Doelgroep, Zelfbeoordeling, Voorbeeld, Groep, Introductie, Mentor, Ondersteuning, Model antwoord, Leerdoel, Cursist, Peer review, Evaluatie, Strategie, Toets, Organisatie, Studiemateriaal, Boek, Weblink, Gebruikershandleiding, Opdracht, Theorie, Instructie, Contreet, Grafisch, Formeel, Opgaven, etc.

Categorie

Geeft op inhoudelijk niveau weer waar het materiaal bij hoort

Tekst

Statistiek, Meten, Deelverzamelingen, Correlatie, etc.

Onderwerp

Geeft een korte weergave van het materiaal

Tekst

Meten en Schalen, Tabellen en grafieken, Centrummaten, Spreidingsmaten, Scheefheid, Transformaties, etc.

Beschrijving

Het feitelijke materiaal

Tekst, plaatjes, MathML, filmpjes, attachments, links

Het doen van metingen en het gebruik van meetschalen. ;Hoe data overzichtelijk in tabellen en grafieken kunnen worden samengevat. ;De centrummaten gemiddelde, mediaan en modus geven aan rond welke waarde scores zich bevinden op een meetschaal. ;etc.

 

Figuur 3 toont welke elementen de structuur van een eenvoudig arrangement bevat.

Figuur 3 Sjabloon voor arrangement

De beschrijving is in de eerste plaats bedoeld om in de vorm van tekst iets uit te leggen. Om bepaalde stukken te accentueren of op te sommen kan de tekst worden weergegeven als vet, schuingedrukt en opsomming. De beschrijving kan uit meerdere delen bestaan en bestanden bevatten zoals figuren en video, maar ook Word documenten en Flash. Een dergelijk arrangement kan er als volgt uitzien. Bij het gebruik van multimedia wordt altijd eerst tekstueel beschreven wat het media fragment toont en waar de nadruk op ligt. Figuur 4 toont welke elementen de structuur van een dergelijk arrangement bevat.

Figuur 4 Sjabloon voor arrangement uitgebreid

In principe is het aantal elementen waaruit de beschrijving kan bestaan oneindig maar de voorkeur gaat er naar uit om voor elk media-element een nieuw arrangement te maken.

Vormgeving

Vormgeving is een groot probleem als het gaat om schermindelingen. Ontwerpers van vormgeving zijn zich vaak niet bewust van de grote verschillen in instellingen van schermen. Elke pc, laptop PDA of zelfs telefoon kent specifieke schermgroottes waar rekening mee gehouden kan worden. Dit houdt in dat het gebruik van tabellen en positionering van multimedia objecten flexibel moet zijn en dus niet gefixeerd op vaste pixel afstanden. Dit gaat vaak ten koste van de grafische vormgeving die in veel gevallen afhangt van een nauwkeurige positionering van verschillende vlakken. De vormgeving wordt vaak gezien als onderdeel van de inhoud. Een lijst is bijvoorbeeld een opsomming binnen een bepaald stuk tekst en vette woorden zijn gebruikt om iets te benadrukken. Het gebruik van dit soort opmaak is dan ook niet heel erg problematisch omdat hier schermindelingen niet onder te lijden hebben. Het gebruik van gestructureerde database gebaseerde inhoud en stylesheets maken het mogelijk om voor verschillende apparaten [devices] een verschillende vormgeving te generen.

Voor de DU is een vormgeving gekozen die aansluit op de huisstijl. Hierbij is indeling in Figuur 5 als uitgangspunt genomen.

Figuur 5 Vormgeving voor de Digitale Universiteit voor arrangementen

Structuursjablonen voor onderwijs

In dit hoofdstuk worden een aantal voorbeelden en referenties gegeven van veelgebruikte onderwijsbenaderingen. Elke structuur is te gebruiken zoals in bovenstaande paragrafen is beschreven.

Taken

Voor de Digitale Universiteit is een onderzoek gedaan naar taakgericht leren. Het resultaat van dit onderzoek is een sjabloon voor het schrijven van een taak. Figuur 6 geeft hiervoor de structuur weer.

Figuur 6 Taken

De taak is ook gebruikt in de cursus voor taakgericht leren (Zie Paragraaf 3.5).

Probleem casus

Het schrijven van casussen voor probleemgestuurd leren kan met het sjabloon in Figuur 7 worden gestructureerd.

Figuur 7 Probleem casus

De taak is ook gebruikt in de cursus voor probleemgestuurd leren (Zie Paragraaf 3.6).

Webkwestie

Webkwesties zijn in het voortgezet onderwijs, maar ook steeds meer in het hoger onderwijs een populaire manier om arrangementen te maken. In Figuur 8 worden de onderdelen van een webkwestie weergegeven.

Figuur 8 Webkwestie

Meer informatie hierover is te vinden op een grote verzameling van websites. Zie onder andere http://www.webkwesties.nl.

Blended Learning

Elektronische leeromgevingen zoals Teletop kunnen ook eenvoudig als structuur worden weergegeven. Figuur 9 representeert de blended learning benadering zoals die in Teletop kan worden gebruikt.

Figuur 9 Blended Learning

Taakgericht leren

Het opzetten van een cursus voor taakgericht leren gaat veel verder dan alleen het formuleren van een taak. Figuur 10 toont de verschillende onderdelen van een dergelijke cursus.

Figuur 10 Taakgericht leren

Telnova (2005) beschrijft in “titel” hoe taakgericht leren kan worden uitgevoerd.

Probleemgestuurd leren

Het ontwerpen en maken van probleem gestuurde cursussen maakt gebruik van probleem casussen zoals in paragraaf 3.6. Figuur 11 toont hoe een dergelijke cursus kan worden gestructureerd.

Figuur 11 Probleem gestuurd leren

Computer gestuurd leren (CBT)

Op basis van de negen leeractiviteiten van Gagné (1956) voor instructie is kan het sjabloon worden gebruikt dat is weergegeven in Figuur 12.

Figuur 12 Computer Based Training

Learning design

Doormiddel van Learning design kunnen verschillende onderwijs scenario’s ondersteund worden. Learning design kent verschillende onderdelen zoals die in Figuur 13 zijn weergegeven.

Figuur 13 Learning Design

Plan

Naast sjablonen voor onderwijs kun ook bijvoorbeeld ondersteuning worden geboden bij het ontwikkelen van plannen. Figuur 14 toont dit.

Figuur 14 Plan

Reload sjabloon

Naast commerciële producten zoals Een arrangeertool zijn er ook open source toepassingen die het gebruik van arrangementen en sjablonen ondersteunen. Reload geeft de mogelijkheid om met behulp van sjablonen cursussen te maken. Figuur 15 toont het sjabloon dat door Reload wordt gebruikt. Het sjabloon toont aan dat de invulling grotendeels afhangt van de voorkeuren van de ontwerpers en dat hoe algemener een sjabloon is hoe meer toepassingen het kent.

Figuur 15 Reload

Binnen het onderwijs kan cursusmateriaal [content] ontwikkeld worden met behulp van arrangeertools. Binnen collecties zoals Wikiwijs, DigilessenVO en Onderwijsvernieuwingscoorporatie kunnen arrangementen worden ontwikkeld, beheerd en aangepast voor verschillende doelgroepen. Hergebruik van arrangementen is hierbij een belangrijk aspect. Hoe meer materiaal er kan worden hergebruikt, hoe minder nieuw materiaal nodig is.

Varianten van arrangementen

Om de sjablonen in te vullen kunnen verschillende varianten van arrangementen gebruikt worden. De varianten in de arrangementen betreffen hoofdzakelijk het type en het onderwerp. Figuur 16 toont verschillende varianten van arrangementen.

Figuur 16 Arrangement varianten

Voorbeelden van arrangementen

Figuur 17 geeft een voorbeeld hoe een bron er bijvoorbeeld uit zou kunnen zien. Voor dit voorbeeld is gebruik gemaakt van de DU pageset. Het probleem op dit moment is dat de pageset geen kopieermogelijkheden bevat.

Figuur 17 DU – PageSet als sjabloon

Het DU – PageSet is gebruikt om een pagina te maken die in Figuur 18 is afgebeeld.

Figuur 18 Arrangement voorbeeld met DU – PageSet

Arrangementen kunnen ook gemaakt worden met andere toepassingen. Figuur 19 is een voorbeeld uit het project

Figuur 19 Voorbeeld van een arrangement uit het project xx

Om arrangementen te maken kan ook de tekstverwerker Word gebruikt worden. Figuur 20 toont een arrangement dat is gemaakt met een Word Sjabloon.

Figuur 20 Voorbeeld van een arrangement gemaakt met een Word sjabloon