Kernleerlijnen als gemeenschappelijke kader voor ontwikkelaars en collectiehouders van leermiddelen

Kernleerlijnen, vocabulaires, standaarden, semantisch web, uitgeverijen en uitwisselbaarheid

Citation
, XML
Auteurs

Abstract

De kerndoelen voor het onderwijs zijn voor veel docenten en uitgeverijen niet duidelijk genoeg. Daarom worden er concretiseringen gemaakt in de vorm van specifiekere tussendoelen en inhouden. In leerlijnen wordt ook nog eens aangegeven hoe de tussendoelen en inhouden leiden naar einddoelen zoals bijvoorbeeld kerndoelen. Vanuit de onderwijspraktijk wordt om praktische voorbeelden gevraagd om zodoende een beeld te krijgen van praktische oplossingen. In dit artikel wordt aangegeven hoe technische standaarden zoals vocabulaires en semantisch web een rol kunnen spelen in de relaties tussen leerlijnen, methodes en toetsing.

Waarom leerlijnen?

Het wettelijk kader bestaat in Nederland uit kerndoelen voor primair onderwijs en onderbouw voortgezet onderwijs en eindtermen voor voortgezet onderwijs tweede fase. Voor scholen, docenten en ontwikkelaars van leermiddelen zijn deze algemene kerndoelen specifieker beschreven in tussendoelen en leerlijnen om ontwikkelaars ondersteuning te bieden bij de keuzes in:

  • Inhouden
  • Doelen
  • Volgorde
  • Planning 


Voor leerlijnen is de volgende definitie vastgelegd: 

Een leerlijn is een beredeneerde opbouw van tussendoelen en inhouden, leidend naar een einddoel. 

Afhankelijk van de precieze functie, gebruikscontext en doelgroep variëren leerlijnen in de mate waarin implicaties voor verschillende leerplanelementen zijn uitgewerkt. [1][2]

Leerlijnen kunnen op verschillende manieren gebruikt worden en hebben functies zoals ondersteuning in:

  • Samenhang 
  • Continuïteit 
  • Planning en organisatie 
  • Niveaudifferentiatie 
  • Studieloopbaan-begeleiding 
  • Onderwijs-benadering 
  • Arrangeren 

Inhouden en doelen

Inhouden zijn afgeleid van kerndoelen en gerelateerd aan vakken en leergebieden. Hierin kan de volgende structuur worden aangehouden:

  1. Vak / Leergebied
  2. Kerndoelen po, Kerndoelen vo, vo eindtermen, Beheersingsniveau
  3. Leerlijnen / Methoden
  4. Vakkernen / Kernen / Kernconcepten / Tijdvakken/ Kernvaardigheden/ Domeinen
  5. Concretisering – Leerlijnen zijn geconcretiseerd in de vorm van:
    1. Subkernen / Subdomeinen / Globale descriptor
    2. Inhouden / Onderwerpen / Begrippen / Omschrijvingen / Onderwerp
    3. Voorbeelden
    4. Tussendoelen / Gedetailleerde descriptor - De inhouden worden doormiddel van Tussendoelen voor een bepaald niveau aangegeven
    5. Samenhang op nivuea van inhouden / Subkernen / Kernen / Vakken / Leergebieden
  6. Specificatie – Tussendoelen kunnen nog verder worden beschreven in een specificatie
  7. Leermiddelen – Op basis van vakdidactiek, inhouden en tussendoelen of specificaties kunnen leermiddelen worden geselecteerd.

 

 Vak / Leergebied   MVT  Ak  Nederlands
Einddoelen A2 Kerndoel 35; Kerndoel 37 1F 
 Kern
  • Luistervaardigheid
  • Leesvaardigheid
  • Gesprekken voeren
  • Spreken
  • Schrijfvaardigheid
Burgerschap
Bevolking en ruimte
Water
…..

1. Mondelinge Taalvaardigheid

2. Lezen 

3. Schrijven

4. Begrippenlijst en Taalverzorging

 Subkern
  • Correspondentie lezen
  • Lezen om informatie op te doen
  • Orienterend lezen
  • Instructies lezen
  • Waterkringloop
  • Rivierssysteem
  • Kust en Zee
  • Waterproblematiek
  • Water in de toekomst

 
1.1. Gesprekken
1.2. Luisteren
1.3. Spreken 

 Inhouden
  • Dagelijks leven, 
    • Onderwerpen: Waystage A2,
    • Breaktrough A1
  • Publieke sector
  • Werk
  • Opleiding
  • Waterkringloop verdampen
  • condenseren
  • neerslag
  • grondwater

 1. Deelnemen aan
discussie en overleg

2. Informatie uitwisselen

 

 Tussendoel
Can do statements
De werking van de waterkringloop en elementen kunnen uitleggen

Kan de hoofdpunten volgen en kan de eigen mening verwoorden en onderbouwen met argumenten.

Kan kritisch luisteren naar meningen en opvattingen en een reactie geven.
  

 Specificatie
  • Beheersingsniveau op bijvoorbeeld op A2, met bepaalde kerndoelen
   

 

 
Kern Subkern Inhoud Basisstof Keuze samenhang andere vakken Keuze                         Kiezers (X)
Niet-kiezers (O)
Voorbeeld  Tussendoelen BB/KB Tussendoelen GT
Burgerschap Leefbaarheid           Leefbaarheid in de woonomgeving X       Herkennen van gegeven criteria leefbaarheid. Criteria voor leefbaarheid benoemen en toelichten.
  Multiculturele samenleving  Aanwezigheid van verschillende culturen in een samenleving  X Geschiedenis
Tijdvak 10
Sociaal-culturele veranderingen en toenemende pluriformiteit vanaf de jaren 60

    Spreiding van verschillende bevolkingsgroepen opzoeken. Spreiding van verschillende bevolkingsgroepen uitleggen.
                
  Wereldburgerschap  Internationale samenwerking en mondiale kwesties  X       Vormen van internationale samenwerking noemen. Mening geven over mondiale kwesties en de rol van internationale organisaties reproduceren.
    De rol van de leerling in de wereld     X   Eigen wereldbeeld omschrijven. Eigen wereldbeeld uiteenzetten.
 
 

Doelen

Doelen kunnen gericht zijn op:

  • Cognitie
  • Psychomotoriek
  • Affectie
  • Vaardigheden
Voor het beschrijven van doelen zie ook Ankoné (2005[3])

Leerlijnen

Kernleerlijnen en Relaties

Kernleerlijnen zijn afgeleid van het leerplan dat is vastgelegd in kerndoelen en eindtermen. De kernleerlijnen zijn een specificering van deze kerndoelen en eindtermen. De leerlijnen zijn vastgelegd in het kerncurriculum. Het kerncurriculum beschrijft op hoofdlijnen de inhouden en tussendoelen die afgeleid zijn van de kerndoelen en eindtermen.

Kernleerlijnen en Vocabulaires

Arrangementen

Leerlijnen, Methodes en Toetsing

Beredeneerde opbouw

Standaarden

Linked data